Comino, Malta: wat te zien en te doen op het eiland (baaien, toren, grotten en wandelingen)

Comino is het kleine eiland tussen Malta en Gozo: ongeveer 3,5 km² kalksteen, wilde kruiden en helder water, zonder auto's, zonder dorp en met maar twee bewoners. De meeste bezoekers zien er één hoek van, de Blue Lagoon. Deze gids gaat over het eiland zelf: de baaien, de toren, de zeegrotten, de wandeling eromheen en wat je wel en niet vindt zodra je aan land bent.

Feiten gecontroleerd op 8 en 9 oktober 2026, eerst op officiële sites (Visit Gozo, Visit Malta, de milieuautoriteit ERA) en op de site van Din l-Art Ħelwa, de erfgoedorganisatie die de toren beheert. Openingsdagen en regels veranderen: controleer het voordat je gaat.

Comino in het kort

• Zo kom je er: alleen per boot. Kleine veerboot vanuit Marfa of Ċirkewwa, in het noorden van Malta: € 15 retour per volwassene, € 7 per kind onder de 10 jaar bij Comino Ferries Co-Op. Speedboot vanuit Sliema of St Julian's: € 40 per volwassene. Prijzen gelezen op 9 oktober 2026. De route vanuit elke plaats staat in Hoe kom je naar Comino.
• Zo kom je terug: met de veerboot kies je zelf je boot. Laatste vermelde vertrek vanaf de Blue Lagoon: 17:00 uur (dienstregeling van Comino Ferries Co-Op, gelezen op 9 oktober 2026).
• Hoe lang: een halve dag om te zwemmen, een hele dag voor het eiland te voet. De rondwandeling duurt ongeveer drie uur.
• Pass: een gratis QR-code, alleen nodig om bij de Blue Lagoon aan land te gaan. Voor de rest van het eiland hoef je niets te reserveren.
• Op het eiland: buiten het seizoen is er niets te koop. Kiosken alleen in het hoogseizoen, toiletten bij de Blue Lagoon en bij de camping, geen hotel open.
• De toren: op 9 oktober 2026 gesloten wegens restauratiewerkzaamheden.
• Zwemmen: drie officiële zwemplekken, alle beoordeeld als "uitstekend" (2025). Officieel zwemseizoen: van de derde week van mei tot de derde week van oktober.
• Waar: tussen Malta en Gozo. Het maakt deel uit van Għajnsielem, een gemeente van Gozo.
• Grootte: ongeveer 3,5 km², het op twee na grootste eiland van de Maltese archipel.
• Wie er woont: twee bewoners. Geen wegen, geen winkels, geen voertuigen behalve die van de bewoners.
• Naam: Kemmuna in het Maltees, naar de komijn die hier ooit werd geoogst.
• Status: een beschermd Natura 2000-gebied, samen met de eilandjes eromheen.

12 dingen om te doen op Comino, elk in één regel

• Zwem in de Blue Lagoon: het turkooizen kanaal tussen Comino en Cominotto. Om aan land te gaan heb je een gratis QR-code nodig: alles staat in onze gids over de Blue Lagoon.
• Leg je handdoek neer bij Santa Marija Bay: een zandstrand met ondiep water, en zonder reservering.
• Zwem in Crystal Lagoon: de rotsachtige inham naast de Blue Lagoon, die je meestal per boot bereikt.
• Bekijk Santa Marija Tower: een toren uit 1618, ongeveer 80 meter boven de zee, van buiten te zien zolang hij wegens werkzaamheden gesloten is.
• Loop St Mary's Battery binnen: een kanonnenbatterij uit 1715, gericht op het kanaal, voor iedereen toegankelijk.
• Loop langs de kapel, het oude politiebureau en het oude ziekenhuis: de weinige gebouwen op het eiland.
• Loop de rondwandeling: ongeveer drie uur, met begin en einde bij de Blue Lagoon.
• Bekijk de Santa Maria Caves: zeegrotten, te zien vanaf het water.
• Volg de kust per boot of kajak: kliffen, grotten en de rots die Elephant's Head heet.
• Duik: het wrak van de P31 voor beginners, Lantern Point voor gevorderde duikers.
• Kijk naar vogels: het eiland is een vogelreservaat; kies april of oktober, zegt BirdLife Malta.
• Slaap in een tent: op de camping Tal-Ful, de enige plek waar kamperen is toegestaan.

Wat te zien en te doen op Comino, naast de Blue Lagoon

De lagune heeft een eigen gids: Blue Lagoon Malta. Hier lees je over de rest van het eiland.

Santa Marija Bay

Een zandstrand aan de noordkant, met duinen en tamariskbomen erachter en ondiep water dat geschikt is voor jonge kinderen. Het is een officiële zwemplek, in de laatste classificatie (2025) beoordeeld als "uitstekend". Je hoeft niets te reserveren om hier aan land te gaan: de pass geldt alleen voor de Blue Lagoon.

Ter plaatse: de openbare camping Tal-Ful op een paar meter van het strand, met openbare toiletten; het oude politiebureau, aan de waterkant; de kapel, een kort stuk lopen landinwaarts. De eigenaar van het hotel, wiens project ook de bungalows aan deze baai omvat, schrijft dat Santa Marija Bay "has always been, and will continue to be, a public beach". We vonden geen officiële pagina die hier een kiosk of ligbedden aankondigt: neem water, eten en je eigen schaduw mee.

In de dienstregeling van Comino Ferries Co-Op staan ook vier vertrekken vanuit Santa Marija Bay: 9:35, 11:35, 14:35 en 15:35 uur (gelezen op 9 oktober 2026). Er staat niet bij welke boot daar op de heenweg aanlegt, of waar elk vertrek heen gaat: vraag het aan de aanbieder voordat je erop rekent.

San Niklaw Bay

Een tweede klein zandstrand, in 2025 ook beoordeeld als "uitstekend". Het ligt naast het gesloten hotel, waarvan de eigenaar het beschrijft als het eigen strand van het hotel, onder zijn concessie. Santa Marija Bay daarentegen is een openbaar strand.

Kunnen dagbezoekers hier zwemmen? Dat konden we niet bevestigen. De eigenaar schrijft dat gasten van het toekomstige hotel "exclusive access" tot dit strand zullen hebben. Op 13 mei 2022 meldde MaltaToday dat het bedrijf de toegang tot de baai voor de zomer had afgesloten, met metalen hekken en borden met "private property". Als reden noemde het bedrijf vergunningen die nog in behandeling waren en de veiligheid. Geen van de officiële pagina's die we op 9 oktober 2026 hebben gelezen, zegt of de baai nu open is voor bezoekers: plan je dag niet rond deze baai en kies in plaats daarvan Santa Marija Bay.

Crystal Lagoon

Een rotsachtige inham vlak naast de Blue Lagoon, met helder water en grotten om bij te snorkelen. Visit Gozo noemt het de minder bekende buur van de lagune, waar boottochten bij zonsondergang vaak stoppen. De wandeling rond het eiland komt er langs. Geen van de officiële pagina's die we hebben gelezen beschrijft een strand of een aangelegd pad naar het water: om erin te zwemmen komen de meeste mensen per boot.

Santa Marija Tower (St Mary's Tower)

Het herkenningspunt van Comino: een vierkante toren met vier hoektorentjes, in 1618 gebouwd door grootmeester Alof de Wignacourt, ongeveer 80 meter boven de zee. Hij is 12 meter hoog en staat op een sokkel van ongeveer 8 meter, met muren van ongeveer 6 meter dik. Het uitzicht reikt over Malta, Gozo en de Blue Lagoon. In de film The Count of Monte Cristo (2002) speelt hij het Château d'If.

De erfgoedorganisatie Din l-Art Ħelwa beheert de toren. Op de pagina van de organisatie staat als gebruikelijke opening: woensdag, vrijdag, zaterdag en zondag, van 10:30 tot 15:00 uur, van april tot eind oktober, wanneer de vlag wappert. Op 9 oktober 2026 stond op dezelfde pagina ook dat de toren gesloten was wegens restauratiewerkzaamheden: controleer de pagina van de organisatie voordat je naar de toren loopt.

Toegangsprijs: op de pagina van de organisatie staat geen prijs. Een pagina van Heritage Malta, het nationale erfgoedagentschap, geschreven voor een rondleiding op 28 april 2024, zegt dat de toegang tot de toren "by donation" is.

St Mary's Battery, de kapel en het oude ziekenhuis

Aan de zuidkant ligt St Mary's Battery (Santa Marija Battery), een halfronde kanonnenbatterij die in 1715 is gebouwd om het kanaal te bewaken. Het is een open terrein: je loopt er gewoon binnen. Bij de toren staat een verlaten gebouw met loggia's, vroeger een isolatieziekenhuis. Bij Santa Marija Bay is Santa Marija Chapel een van de oudste kapellen van de Maltese eilanden.

Volgens Din l-Art Ħelwa was de batterij bedoeld voor zes ijzeren kanonnen: twee 24-ponders en vier 6-ponders; bij de restauratie werden daar twee oude kanonnen opnieuw op affuiten geplaatst. Het oude ziekenhuis is het grootste gebouw van het eiland en stamt uit de Britse militaire tijd, zegt Visit Gozo. Rond de kapel groeien Aleppo-dennen. Aan de waterkant van Santa Marija Bay kom je ook langs het oude politiebureau.

Santa Maria Caves

Zeegrotten aan de noordkant van het eiland, ook geschreven als Santa Marija Caves. Je ziet ze vanaf het water: per boot, met een duikbril en snorkel, of tijdens een duik. Visit Gozo vermeldt ze als duik voor beginners, op het diepste punt 10 meter, met de duikboot die er vlak boven voor anker ligt. Kun je er vanaf Santa Marija Bay naartoe lopen? Reissites zeggen van wel, maar geen van de officiële pagina's die we hebben gelezen beschrijft een pad, en Visit Gozo zegt dat je de kust van Comino alleen vanaf de zee kunt verkennen. Boten varen de grotten in en uit: op 18 juli 2026 liet Newsbook een zwemmer zien die moest uitwijken voor een toeristenboot die uit een grot op Comino kwam. Blijf zichtbaar en houd afstand van de ingang.

Cominotto

Het onbewoonde eilandje tegenover Comino, in het Maltees Kemmunett. De Blue Lagoon is het kanaal tussen de twee en het eilandje maakt deel uit van hetzelfde beschermde gebied. Duikers kennen Cominotto Reef, een duik langs een rotswand voor ervaren duikers. Reissites beschrijven daar ook een piepklein zandstrandje; geen van de officiële pagina's die we hebben gelezen noemt er een.

Hoe komen mensen erheen? Alleen over water: er is geen brug en geen pad, en we vonden geen officiële pagina die een pendeldienst naar het eilandje beschrijft. Sommige bezoekers zwemmen over het kanaal: dat raden we niet aan. Op 5 juli 2014 meldde MaltaToday dat strandwachten op één dag 50 zwemmers hadden geholpen, mensen die met hun spullen overstaken; zij zeiden dat de stroming het moeilijk maakt om boven water te blijven en zwemmers zijwaarts meesleurt. Op 15 juli 2017 meldde het reddingskorps ERRC dat meer dan honderd zwemmers bij de Blue Lagoon waren gered, verrast door de stroming. Het korps vroeg het publiek om de vlaggen te respecteren en binnen de afgebakende zwemzone te blijven.

Elephant's Head en de kust vanaf de zee

De kust van Comino is alleen vanaf de zee te verkennen, schrijft Visit Gozo: de kliffen onder Santa Marija Tower zitten vol grotten. Dezelfde gids beschrijft een grote rots die de lokale bevolking Elephant's Head noemt en, aan de oostkant, een natuurlijke boog die eruitziet als een olifant die zijn kop in het water steekt om te drinken. Bekijk ze van een afstand, zonder eronderdoor te gaan. Ook kajaktochten met gids vertrekken vanuit Gozo en gaan aan land bij de Blue Lagoon of Santa Marija Bay; volgens Visit Gozo zijn ze geschikt voor gezinnen met kinderen van acht jaar of ouder.

Houd afstand van bogen, de voet van kliffen en de ingangen van grotten. Op zaterdag 27 juni 2026 is een natuurlijke boog in de buurt van St Mary's Battery, aan de zuidoostkust, ingestort terwijl een jetski eronderdoor voer: een man overleed (Newsbook en The Malta Independent, 28 juni 2026). Aanbieders van boottochten noemden de boog "the kissing elephant", volgens Newsbook, en sommige gidsen vermelden de boog nog steeds als bezienswaardigheid. We konden niet vaststellen of het de boog is die Visit Gozo beschrijft of een andere: twijfel je, ga dan onder geen enkele boog door.

Wandelen op Comino

Op Comino loop je: onverharde wegen en rotsachtige paden, geen vervoer. De klassieke route is een rondwandeling die bij de Blue Lagoon begint en eindigt. Visit Gozo rekent op ongeveer drie uur voor de hele ronde: Crystal Lagoon, de toren, de batterij, de kapel, Santa Marija Bay en dan terug.

De ondergrond is ruwe kalksteen met laag struikgewas, dus draag goede wandelschoenen. Misschien zie je wilde konijnen, hagedissen, kameleons en, in de lente en de herfst, trekvogels.

Afstanden en wandeltijden tussen twee plaatsen: geen van de officiële pagina's die we hebben gelezen geeft ze in gewone tekst. Voor de route biedt Visit Gozo een downloadbaar blad en een kaart, allebei te bereiken via de wandelpagina van Visit Gozo. De cijfers op blogs verschillen van site tot site, dus we herhalen er geen: reken op de drie uur van Visit Gozo voor de rondwandeling, plus je pauzes en het zwemmen.

Voor zijn rondleiding over het eiland spreekt Heritage Malta, het nationale erfgoedagentschap, van een wandeling van gemiddelde moeilijkheid over ruw terrein. Blijf uit de buurt van klifranden en neem genoeg water mee voor de hele rondwandeling.

Ga je bij de Blue Lagoon alleen aan land om te voet verder te gaan? De officiële reserveringssite maakt een uitzondering voor mensen die alleen over de verharde paden doorlopen, zonder bij de lagune te stoppen. Wil je er voor of na de rondwandeling zwemmen, reserveer dan een tijdslot. Wil je de wandeling inkorten, kijk dan hierboven bij de vertrekken vanuit Santa Marija Bay.

Zwemmen, snorkelen en duiken

Comino heeft drie officiële zwemplekken: de Blue Lagoon, Santa Marija Bay en San Niklaw Bay, allemaal beoordeeld als "uitstekend" in de laatste classificatie (2025). Het officiële zwemseizoen van Malta loopt traditioneel van de derde week van mei tot de derde week van oktober.

Neem je eigen duikbril en snorkel mee: op het eiland is geen winkel. Wil je duiken, ga dan met een duikcentrum: de lijst van Visit Gozo bevat twee duiken voor beginners, de Santa Maria Caves en de P31, een patrouilleboot van 52 meter die in 2009 bewust tot zinken is gebracht en rechtop op zand ligt, op niet meer dan 20 meter diepte. Voor gevorderde duikers noemt dezelfde lijst Lantern Point: gemiddeld 30 meter, op het diepste punt 50 meter, met een schoorsteen waarvan de ingang naast een rotsrichel op 6 meter onder het wateroppervlak ligt.

Veiligheid in het water: de Blue Lagoon is een kanaal en de stroming kan sterk zijn. Controleer de vlaggen: groen, geen gevaar; geel, stroming of golven; rood, sterke stroming of ruwe zee; twee rode vlaggen, niet zwemmen; paars, kwallen. TVM, de publieke omroep van Malta, legde deze code uit op 9 augustus 2022; die dag telde TVM elf strandwachten bij de Blue Lagoon en twee bij Santa Marija Bay en zei dat de meeste interventies op Comino gaan om vermoeide zwemmers. We konden niet vinden hoe het in 2026 is geregeld: blijf binnen de afgebakende zone en reken niet op strandwachten buiten de Blue Lagoon.

Wat er op het eiland is, en wat niet

• Eten en drinken: alleen kiosken in het hoogseizoen. De rest van het jaar neem je alles mee, ook een winddichte jas.
• Toiletten: bij de Blue Lagoon en bij de camping vlak bij Santa Marija Bay.
• Winkels, wegen, auto's, dorpen: geen.
• Restaurant, hotel: geen open. Het enige hotel van het eiland is gesloten.
• Schaduw: moeilijk te vinden. Neem een hoed, zonnebrandcrème en veel water mee.
• Noodgevallen: bel 112, het gratis alarmnummer in de hele Europese Unie.

Overnachten: hotel en camping

Hotel: je kunt op dit moment geen hotel op Comino boeken. Het enige hotel, bij San Niklaw Bay, is gesloten. De eigenaar plant daar een nieuw resort, aangekondigd als Six Senses Comino: op 9 oktober 2026 stond het project volgens de website van de eigenaar nog in de vergunningsfase, en de Maltese pers meldde een vergunning die voor de rechter is aangevochten en eerste werkzaamheden die zijn opgeschort. De eigenaar schrijft ook dat de sloop van het oude hotel pas begint nadat over het lopende beroep is beslist. We vonden geen openingsdatum.

Kamperen: alleen toegestaan op één plek, de camping Tal-Ful, vlak bij Santa Marija Bay. Overal elders heb je toestemming van ERA nodig. Voor de camping gelden regels over de grootte en het soort tent en over hoe lang die er mag blijven staan: lees het bericht van ERA voordat je een overnachting plant.

Een kampeerplek reserveren: we vonden geen officiële pagina die een reservering voor Tal-Ful beschrijft. Op 17 juni 2019 schreef MaltaToday dat je een aanvraag bij ERA moest indienen om op de camping te kamperen; we konden niet controleren of dat nog steeds geldt. Schrijf ERA voordat je met een tent op pad gaat. Ter plaatse noemt de eigenaar van het hotel openbare toiletten die de afgelopen jaren zijn gebouwd; er is geen winkel.

Regels van het beschermde gebied

Comino en zijn eilandjes zijn beschermd door de Maltese wet en als Europees Natura 2000-gebied. In de praktijk:

• Blijf op de gebaande paden: de functionarissen van ERA vragen bezoekers ze niet te verlaten.
• Ga niet over de houten hekken heen: ze beschermen de duinen bij Santa Marija Bay en zeldzame planten bij de Blue Lagoon.
• Neem al je afval mee terug.
• Jagen is niet toegestaan. BirdLife Malta vermeldt het eiland als vogelreservaat.

Een korte geschiedenis van Comino

Comino was volgens Visit Malta al in de Romeinse tijd bewoond. In de middeleeuwen waren de grotten een schuilplaats voor piraten die jacht maakten op schepen tussen Malta en Gozo. Toen de Ridders van Sint-Jan in 1530 aankwamen, leefden er wilde zwijnen en hazen op het eiland, en het werd hun jachtgebied: een stroper riskeerde drie jaar roeien op een galei. De Ridders versterkten het eiland daarna, met de toren in 1618 en de batterij in 1715. Visit Gozo vertelt ook over een quarantainestation in de Napoleontische tijd en over een kleine boerengemeenschap in de 20e eeuw.

Op het scherm noemt Visit Malta de Blue Lagoon in Swept Away, voor een duikscène met Madonna, en in de miniserie Helen of Troy, naast de toren in The Count of Monte Cristo.

Hoe lang blijven en wanneer gaan

Om te zwemmen bij de Blue Lagoon: een halve dag. Onze speedboottochten duren in totaal 3,5 tot 4,5 uur.

Om het eiland te voet te verkennen: een hele dag. De rondwandeling alleen al duurt ongeveer drie uur, zonder het zwemmen. Met de veerboot kies je zelf je boot terug: controleer hoe laat de laatste vertrekt.

Wanneer: om te zwemmen in het zwemseizoen; juli en augustus zijn de drukste maanden. Om te wandelen zijn lente en herfst aangenamer dan de zomer, wanneer er weinig schaduw is. In de winter is het eiland rustig, maar de boten steken niet over als het te hard waait en onze speedboten stoppen eind oktober (data van 2026).

Voor wie het geschikt is: voor jou, als je graag wandelt, graag ver van de drukte zwemt of een hoekje van Malta zonder auto's wilt zien; voor gezinnen heeft Santa Marija Bay zand en ondiep water. Minder geschikt als je moeite hebt met lopen, met een kinderwagen komt of voorzieningen wilt: de ondergrond is ruw, er is geen weg en geen vervoer, en buiten het seizoen is bijna niets te koop.

Zo kom je er, in het kort

Geen brug: je komt er per boot. Kleine veerboten vertrekken vanuit Ċirkewwa en Marfa, in het noorden van Malta, en vanuit Mġarr op Gozo; boottochten vertrekken vanuit Sliema, St Julian's en Buġibba. De route vanuit elke plaats staat in onze gids Hoe kom je naar Comino. Wil je eerst naar Gozo, lees dan Hoe kom je naar Gozo.

De speedboottocht naar de Blue Lagoon vanuit Sliema of de speedboottocht naar de Blue Lagoon vanuit St Julian's kost € 40 per volwassene en € 30 per kind onder de 10 jaar; op de terugweg vaart de boot volgens het programma van de aanbieder langs "the Santa Maria Caves". De dagtrip Gozo en Comino vanuit Sliema of de dagtrip Gozo en Comino vanuit St Julian's kost € 60 en € 40 (volwassene, kind onder de 10 jaar). Prijzen gelezen op onze pagina's op 9 oktober 2026: prijzen kunnen veranderen. Bekijk alle boottochten naar Comino of onze tours op Gozo.

Vanuit SliemaBlue Lagoon Excursie Vanuit Sliema⏱ 4 u tot 4 u 30 min (3 u voor de avondtocht) · Vanaf 40€ VolwasseneReserveren →

Vanuit St Julian'sBlue Lagoon Excursie Vanuit St Julian's⏱ 3 u 30 min tot 4 u (2 u 30 min voor de avondtocht) · Vanaf 40€ VolwasseneReserveren →

Vanuit SliemaDagtrip Gozo & Comino Vanuit Sliema⏱ 6 u 30 min (10:00 - 16:30) · Vanaf 60€ VolwasseneReserveren →

Vanuit St Julian'sDagtrip Gozo & Comino Vanuit St Julian's⏱ 6 u (10:30 - 16:30) · Vanaf 60€ VolwasseneReserveren →

Wil je de dag bij de Blue Lagoon doorbrengen, dan kost de dagtrip Comino en Blue Lagoon per powerboat vanuit Sliema (vertrek 10:00 uur) of de dagtrip Comino en Blue Lagoon per powerboat vanuit St Julian's (vertrek 10:30 uur) € 50 per volwassene en € 30 per kind onder de 10 jaar. De boot komt om 16:30 uur terug in St Julian's, zoals elke powerboattocht, ook de tochten die vanuit Sliema zijn vertrokken.

Vanuit SliemaDagtrip Comino & Blue Lagoon per Powerboat Vanuit Sliema⏱ 6 u 30 min (10:00 - 16:30) · Vanaf 50€ VolwasseneReserveren →

Vanuit St Julian'sDagtrip Comino & Blue Lagoon per Powerboat Vanuit St Julian's⏱ 6 u (10:30 - 16:30) · Vanaf 50€ VolwasseneReserveren →

De Blue Lagoon pass: sinds 1 mei 2025 heb je een gratis QR-code voor een tijdslot nodig om bij de Blue Lagoon aan land te gaan. Om elders op Comino aan land te gaan heb je de pass niet nodig, en de officiële reserveringssite noemt mensen die alleen over de paden doorlopen als een van de uitzonderingen. De details staan in de gids over de Blue Lagoon.

Comino eiland: veelgestelde vragen